Nhiều gia đình và doanh nghiệp tự triển khai hệ thống điện năng lượng mặt trời nhưng nhanh chóng nhận ra hiệu quả không như mong đợi. Những quyết định vội vàng hoặc thiếu hiểu biết về kỹ thuật dễ dẫn đến thất thoát điện năng và hư hỏng thiết bị. Hiểu rõ những lỗi thường gặp khi lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời giúp bạn tối ưu hóa hiệu suất và bảo vệ đầu tư lâu dài.
Lý do nhiều gia đình chọn tự lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời
Trước áp lực chi phí điện tăng cao, nhiều hộ gia đình Việt Nam quyết định lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời để giảm hóa đơn và chủ động quản lý nguồn năng lượng. Việc tự lắp cho phép người dùng tự chọn thiết bị, tối ưu công suất theo nhu cầu, đồng thời giảm đáng kể chi phí thuê nhân công chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, sự chủ động này đi kèm rủi ro không nhỏ nếu thiếu kiến thức kỹ thuật. Sai sót trong kết nối cáp DC – AC, lắp đặt inverter hoặc bố trí dây dẫn gần khu vực dễ cháy nổ có thể gây chập điện hoặc hỏa hoạn. Góc nghiêng pin, hướng đặt và giải pháp tản nhiệt không hợp lý cũng làm giảm hiệu suất vận hành đáng kể. Thêm vào đó, lựa chọn thiết bị không đồng bộ hoặc thiếu tính toán tải tiêu thụ dài hạn dễ dẫn đến tuổi thọ pin và inverter giảm, tăng chi phí bảo trì về sau.
Nhìn chung, tự lắp đặt mang lại lợi ích tiết kiệm trước mắt nhưng tiềm ẩn nhiều thách thức kỹ thuật. Người dùng nên cân nhắc kỹ giữa lợi ích chi phí và rủi ro, từ đó đưa ra quyết định lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời an toàn và hiệu quả lâu dài.
7 lỗi nghiêm trọng khi triển khai hệ thống điện năng lượng mặt trời tại gia
1. Chọn sai loại tấm pin
Tấm pin là “trái tim” của hệ thống, quyết định hiệu suất và tuổi thọ. Nhiều người khi lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời thường chọn theo giá, bỏ qua hiệu quả thực tế:
- Mono-crystalline: hiệu suất cao, phù hợp mái nhỏ, chi phí cao.
- Poly-crystalline: giá rẻ hơn, hiệu suất thấp, kém ổn định trong khí hậu nóng ẩm.
- Thin-film: linh hoạt, trọng lượng nhẹ, hiệu suất thấp, chỉ thích hợp mái cong hoặc yêu cầu tải trọng nhẹ.
Lưu ý: Chọn loại pin phù hợp hướng mái và điều kiện khí hậu. Yêu cầu nhà cung cấp chứng minh hiệu suất qua datasheet, tiêu chuẩn IEC 61215/61730 và cam kết bảo hành 25 năm.a datasheet, tiêu chuẩn IEC 61215/IEC 61730 và cam kết bảo hành 25 năm hiệu suất.
2. Bỏ qua khảo sát hướng nắng và góc nghiêng
Lắp pin mà không tính toán hướng nắng và góc nghiêng là lỗi phổ biến. Tấm pin chỉ đạt hiệu suất tối đa khi:
- Hướng tối ưu: Nam (tại Việt Nam).
- Góc nghiêng lý tưởng: 10–15° cho mái tôn cố định.
- Tránh bóng che từ bồn nước, cây xanh, tường chắn.
- Chỉ 10% diện tích bị che có thể giảm 50% sản lượng.
- Hệ thống bị che bóng cục bộ cần tích hợp optimizer hoặc micro-inverter để hạn chế sụt áp dây chuyền.
3. Lắp khung đỡ không đạt tiêu chuẩn
Khung đỡ chịu toàn bộ tải trọng và điều kiện thời tiết, nhưng nhiều gia chủ tự chế hoặc bắt vít trực tiếp lên tôn, dẫn đến:
- Nước thấm gây rỉ sét và chập điện.
- Gió bão hất tung giàn pin, nguy hiểm tính mạng và tài sản.
- Mái biến dạng do tải trọng tập trung.
Tiêu chuẩn bắt buộc:
- Lực siết bu lông kiểm định đạt chuẩn, tính tải trọng gió theo TCVN 2737:1995.
- Chân đế nhôm định hình, inox 304, gioăng chống dột.
- Khoảng cách từ mép mái ≥ 0,5 m.
4. Sai sót trong bố trí dây dẫn
Hệ thống dây dẫn sai cách là nguyên nhân chính khiến hệ thống hỏng sau vài năm:
- Dùng dây không chịu UV → giòn nứt.
- Không bảo vệ bằng ống → chuột cắn, thấm nước.
- Bố trí DC gần nguồn nhiệt → sụt áp, tăng nguy cơ cháy.
- Inverter đặt nơi ẩm nóng → giảm tuổi thọ 30–50%.
Giải pháp kỹ thuật:
- Inverter hiệu suất ≥ 97%, bảo hành 5–10 năm, chứng nhận CE/IEC.
- Sụt áp DC < 3%, inverter đặt gần tấm pin tối ưu.
- Dùng chuẩn đấu nối MC4, cầu chì DC chuyên dụng.
5. Không tính toán nhu cầu tiêu thụ điện
Nhiều gia đình đầu tư mà không khảo sát nhu cầu dẫn đến lãng phí hoặc không đủ điện:
- Công suất quá nhỏ → không bù đủ điện, thất vọng về tiết kiệm.
- Công suất quá lớn → vốn thu hồi chậm, tốn kém.
Cách tính tối ưu:
- Xác định mức tiêu thụ trung bình 3–6 tháng (kWh).
- Ưu tiên thiết bị tiêu thụ ban ngày (máy lạnh, bơm nước…).
- Cân đối chi phí – lợi nhuận – chính sách EVN.
Gợi ý:
- Nhà 4–5 người: 3–5 kWp.
- Nhà dùng nhiều thiết bị công suất lớn ban ngày: 5–10 kWp.
6. Bỏ qua chống sét và nối đất
Hệ thống ngoài trời dễ bị sét đánh, xung quá áp phá inverter và thiết bị điện, thậm chí gây cháy:
- Thanh thu lôi cao hơn tấm pin 0,5–1 m.
- Dây nối đất đồng bọc PVC, điện trở ≤ 10 Ohm.
- Lắp SPD (Surge Protection Device) phía DC và AC.
Lưu ý: Tiết kiệm vài triệu nhưng đánh đổi an toàn là rủi ro lớn.
7. Không đăng ký đấu nối với điện lực
Khi lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời hòa lưới EVN, hồ sơ pháp lý bắt buộc để tránh:
- Không được phép đấu nối → EVN buộc tháo dỡ.
- Không bán điện dư lên lưới.
- Nguy cơ sự cố lưới → phạt hành chính.
Quy trình hợp chuẩn:
- Đăng ký đấu nối và thí nghiệm.
- Hồ sơ kỹ thuật thiết bị (inverter đạt chuẩn anti-islanding).
- Chứng chỉ an toàn PCCC.
- Kiểm tra công tơ 2 chiều.
Hồ sơ đầy đủ ngay từ đầu giúp khai thác tối đa lợi ích kinh tế khi lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời.
Những quan niệm sai lầm phổ biến khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời
Hiểu nhầm về bức xạ và ảnh hưởng của bóng che
Nhiều người vẫn nghĩ chỉ cần mái nhà có nắng là tấm pin sẽ tạo ra điện tối đa. Thực tế, hiệu suất của tấm pin phụ thuộc vào cường độ bức xạ, góc chiếu và mức độ che khuất. Một bóng nhỏ từ ống khói, tường chắn hay cây xanh cũng có thể làm giảm mạnh sản lượng do nguyên lý đấu nối liên hoàn.
Khi lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời, khảo sát kỹ lưỡng vị trí đặt pin là bước bắt buộc. Ở Việt Nam, hướng Nam hoặc Đông Nam thường tối ưu hấp thụ năng lượng. Việc sử dụng thiết bị đo bức xạ và phần mềm mô phỏng trước thi công giúp dự đoán sản lượng, hạn chế thất thoát điện năng, giảm áp lực nhiệt và kéo dài tuổi thọ pin.
Không phải mái nào cũng phù hợp
Không phải bất kỳ mái nào cũng thích hợp để gắn pin. Vật liệu, khả năng tản nhiệt và thông gió quyết định tuổi thọ và hiệu suất hệ thống. Mái tôn kém chất lượng, độ dốc không phù hợp hoặc lắp sát mái khiến không khí khó lưu thông, làm giảm hiệu suất từ 10–25%.
Ngoài ra, kết cấu mái yếu có thể bị biến dạng khi chịu tải khung và pin lâu dài, đặc biệt ở vùng gió mạnh hay mưa bão. Trước khi lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời, gia chủ nên kiểm tra kết cấu, điện trở tiếp đất, lối đi bảo trì và phương án đi dây an toàn để giảm rủi ro hư hại, chập điện hay chi phí bảo dưỡng sau này.
Nhiều tấm pin không đồng nghĩa với hiệu quả cao
Nhiều người quan niệm lắp càng nhiều tấm pin thì càng tạo ra nhiều điện. Thực tế, tỷ suất hoàn vốn (ROI) mới là yếu tố quan trọng. Nếu sản lượng vượt nhu cầu mà hệ thống hòa lưới không mua lại điện dư, phần điện thừa sẽ lãng phí.
Cố gắng nhồi nhét nhiều tấm pin cũng làm tăng tải trọng mái, chi phí khung, dây dẫn, inverter… nhưng lợi ích thêm lại rất nhỏ. Hệ thống hiệu quả là hệ thống cân bằng giữa nhu cầu sử dụng, tải trọng mái và công suất inverter, vừa đảm bảo an toàn vừa dễ mở rộng trong tương lai.
Để triển khai hệ thống an toàn, hiệu quả và đạt chuẩn, hãy liên hệ MasterSolar – PV & Energy Storage Solutions qua hotline 0923 05 8886. Chúng tôi luôn đồng hành giúp bạn tối ưu hóa năng lượng mặt trời cho ngôi nhà và doanh nghiệp.